دیدگاه نخست: یك برداشت سنتى شایع از شریعت و فقاهت، این است كه همه حوزه هاى زندگى انسان را داخل در قلمرو قانونگذارى شریعت مى داند و میدانى براى جولان علم و اندیشه آدمى باقى نمى گذارد و در نتیجه بعضى از حقوق طبیعى و ما قبل دینى انسان را نادیده مى گیرد. با گسترش دایره فراگیرى احكام پنج گانه، به تمامى و رفتارهاى آدمى در همه حوزه هاى زندگى، چنین پنداشته مى شود كه آدمى خود كفایت ساختن زندگى خود را در هیچ حوزه اى ندارد و براى هر حركتى باید پیشتر حكم آن را از شریعت پرس و جو كرده باشد. حد اعلاى این دریافت افراطى در فقه حنبلى، از مذاهب اهل سنت، دیده مى شود و البته نمونه هایى از آن را با چند درجه تخفیف در فقه ما نیز مى توان یافت.

این دیدگاه اگر چه به ظاهر، جامعیتى براى شرع و فقه درست مى كند، اما در واقع آنها را از كارآیى و تحرك لازم مى اندازد و در حل مشكلات امروزین جوامع بشرى ناتوان مى سازد. چنین برداشتى از شریعت، حكایت یكى از مشایخ صوفیه را به یاد مى آورد كه از او نقل شده كه مى گفت: من هرگز خربزه نخوردم، زیرا تا به حال نتوانستم معلوم كنم كه آیا رسول خدا خربزه مى خورده یا نه و اگر مى خورده، چگونه آن را مى خورده است. البته سخن منسوب به آن شیخ طریفت، برخاسته از شدت علاقه و تاسى او به پیامبر خداست،اما اگر چنین بینشى را به عنوان یك ضابطه در برداشت از شریعت به كار گیریم، پیداست كه چه جزم و جمودى را در پى خواهد داشت. خود شریعت داعیه چنان دربرگیرندگى را ندارد، بلكه شریعت، فقط رفتارهایى را دربرگرفته شده مقررات خود مى داند كه در امر هدایت انسان موءثرند و رفتارهایى كه در هدایت او تاثیر ندارند، احكام شریعت درباره آنها جارى نمى داند و انتخاب آنها به خود انسان داده شده است. مباحات، امورى هستند كه شریعت درباره آنها حكمى صادر نكرده و ترك و فعل آنها را به انسان واگذاشته است. اساساً نباید اباحه را از جمله احكام شرعى به شمار آورد. اباحه در واقع، حكم نیست، بلكه «عدم الحكم» است و احكام شرعى چهار تا بیشتر نیستند: وجوب، حرمت، استحباب، و كراهت.

1- مجله فقه اهل بيت فارسى>شماره 2 ، مقاله جايگاه فقه در انديشه دينى ، نوشته سيّد مرتضى تقوى

2- كتاب قلمرو دين، عبدالحسين خسروپناه، ص 208-195

نظرات

نام *
ايميل
وب‌سايت
كد   

ارسال نظر